18/06/2026
ඉපිලිකඩයා (Plesiopuntius bimaculatus) ශ්රී ලංකාවට ආවේණික (endemic) මිරිදිය මත්ස්යයෙකි. ඉංග්රීසියෙන් සාමාන්යයෙන් Redside Barb ලෙස හඳුන්වයි.
මේ මාලුවා ආවේණික මාලුවෙක් ලෙස හැඳින්වීමත් සමඟ comment කිහිපයක් ඒ පිලීබඳ දැනුමක් තියන අය දාලා තිබ්බා.
මෙතන ප්රශ්නය වෙන්නේ Plesiopuntius bimaculatus ගැන විවිධ මූලාශ්ර අතර ඇති වර්ගීකරණ (taxonomy) සහ ව්යාප්ති වාර්තා අතර නොගැලපීම්.
ඇයි මේ වෙනස?
පරණ පොත් සහ වෙබ් අඩවි ගණනාවක:
• ශ්රී ලංකාව සහ දකුණු ඉන්දියාව යන දෙකෙහිම සිටින විශේෂයක් ලෙස දක්වා තිබෙනවා.
• ඒ කාලයේ මෙම මසුන් Puntius bimaculatus ලෙස හැඳින්වුණා.
නමුත් පසුව සිදු වූ ජානමය හා වර්ගීකරණ අධ්යයන වලින්:
• ඉන්දියාවේ “bimaculatus” ලෙස හඳුනාගෙන තිබූ ජනගහන සමහරක් වෙනත් විශේෂ විය හැකි බවට යෝජනා වුණා.
• එම නිසා නවීන විද්යාත්මක මූලාශ්ර කිහිපයක ශ්රී ලංකාවේ ගහනයට වැඩි අවධානයක් ලැබුණා.
නමුත් මෙහි නිරවද්යතාවය ගැන මට තර්ක කරන්න බැහැ. ඒ නිසා මා විසින් දමා ඇති එම තොරතුරු වැරදිනම් නිවරදි කිරීම පිළිබඳව ස්තුතිය ❤️
වර්ගීකරණය
• රාජධානිය: Animalia
• phylum : Chordata
• පන්තිය: Actinopterygii
• ගෝත්රය: Cyprinidae
• ගණය: Plesiopuntius
• විශේෂය: Plesiopuntius bimaculatus
හඳුනාගැනීම
• ශරීරය රිදී-කහ පැහැයෙන් යුක්තය.
• දෙපස රතු හෝ තැඹිලි පැහැති ආලෝකයක් දිස්විය හැක.
• නමට හේතුව වන කළු ලප දෙකක් ඇත.
• එකක් පෘෂ්ඨීය වරල (dorsal fin) ආරම්භය අසල.
• අනෙක වලිගය ආසන්නයේ (caudal peduncle).
• වර්ධනය වූ මසුන් සාමාන්යයෙන් සෙ.මී. 8–12 අතර දිගට වැඩේ.
• සංසර්ග සමයේ පිරිමි මසුන්ගේ රතු පැහැය තවත් තද වේ.
ශ්රී ලංකාවේ ව්යාප්තිය
ඉපිලිකඩයා ප්රධාන වශයෙන් ශ්රී ලංකාවේ තෙත් කලාපය සහ අතරමැදි කලාපය තුළ ව්යාප්ත වී ඇත.
හමුවන ප්රධාන ගංගා පද්ධති:
• Kelani River
• Kalu River
• Gin River
• Nilwala River
• Mahaweli River හි සමහර ඉහළ කොටස්
එය වැඩිපුර හමුවන්නේ:
• සබරගමුව
• බස්නාහිර
• දකුණු පළාතේ තෙත් වනාන්තර ආශ්රිත ප්රදේශ
• මධ්යම කඳුකරයෙන් ගලා එන දිය පහරවල්
වාසස්ථාන (Habitat)
ඉපිලිකඩයා කැමති වන්නේ:
1. කුඩා වනාන්තර දිය පහර
• පැහැදිලි ජලය
• ගල් සහ බොරළු පතුල
• මධ්යම ප්රවාහයක්
2. ගංගා අතු හා ඇළ මාර්ග
• සෙවන සහිත ප්රදේශ
• වැටුණු කොළ සහ අතු සහිත ස්ථාන
3. මධ්යම උන්නතාංශ ප්රදේශ
• මීටර් 50–1000 පමණ උස පරාසයේ ජලධාරා
** මේ රූපගත කර ඇත්තේ මේ කිසිදු වාර්තා ගත ස්ථානයක නොව. නැගෙනහිර පලාතේ වාළිඹේ හෙළ පාමුලයි. මෙයට කලින් මා විසින් නුවරගල පාමුල කරන ලද වීඩියෝවේද මේ මසුන් හමුවිය. ඒ අනුව මහඔය නුවරගල තැන්න අවට ප්රදේශයේද මෙම මසුන්ගේ ව්යාප්තිය පැහැදිලිව දැක ගත හැක.
ජල තත්ත්වය
• උෂ්ණත්වය: 22–28°C
• හොඳ ඔක්සිජන් මට්ටම
• අඩු දූෂණය
ආහාර
සර්වභක්ෂකයෙකි (omnivore).
ආහාර:
• කුඩා කෘමීන්
• කෘමි කීටයන්
• ඇල්ගී
• ජලශාක කොටස්
• කුඩා අපෘෂ්ඨවංශිකයන්
• වැටුණු කාබනික ද්රව්ය
හැසිරීම
• රංචු වශයෙන් (schooling fish) ජීවත් වේ.
• සාමකාමී ස්වභාවයක් ඇත.
• බොහෝ විට මැද ජල ස්තරයේ පිහිනයි.
• උදෑසන හා සවස වැඩි ක්රියාකාරීත්වයක් පෙන්වයි.
ප්රජනනය
• වැසි සමයේ ප්රධාන වශයෙන් ප්රජනනය කරයි.
• බිත්තර ජල ශාක අතර හෝ ගල් මත තබයි.
• මව්පිය රැකවරණයක් නොදක්වයි.
සංරක්ෂණ තත්ත්වය
ප්රධාන තර්ජන:
• වනාන්තර විනාශය
• ඇළ මාර්ග දූෂණය
• වැලි ගොඩදැමීම
• ගංගා වෙනස් කිරීම
• ආක්රමණික මත්ස්ය විශේෂ
