Wolny Wybieg

08/08/2026

🟪🐚 A wszystko zaczęło się od ślimaka, którego rozgryzł pies. W zależności od wersji tej opowieści pies należał do fenickiego boga Melkarta albo greckiego Heraklesa. Towarzyszył swojemu panu podczas spaceru nad brzegiem morza w okolicach miasta Tyr (dzisiejszego Suru w Libanie). W czasie gdy pies przegryzał się przez skorupę ślimaka, jego pan zajęty był uwodzeniem miejscowej nimfy Tyro. Sprawa była poważna, bo nie o same miłosne igraszki chodziło, ale o związek jak najbardziej długoterminowy.

Nie wiemy, jak Melkart radził sobie z życiem uczuciowym — źródła milczą na ten temat. Herakles natomiast był typem, który moc swoich męskich wdzięków opierał bardziej na sile mięśni niż sile słowa. Taka strategia, wbrew temu, co głosi niejaki Pudzian, nie zawsze działa. Najwyraźniej na Tyro nie zrobiła większego wrażenia.

Ale od czego jest chemia? Jak wiadomo, potrafi rozwiązać niejeden problem — z niedopasowaniem par włącznie. Tym razem zadziałała zupełnie inaczej, niż można było przypuszczać.

Wydzielina z rozgryzionego ślimaka zabarwiła pysk psa na kolor, który zachwycił nimfę. Obiecała zalotnikowi względy w zamian za szatę w tym samym odcieniu. Myślicie, że to niewiele?

Wytworzenie ze ślimaków barwnika, który zdołałby zabarwić szatę, a nie tylko psi pysk, okazało się zadaniem wymagającym. Kandydat na męża musiał także rozgryźć co nieco — tajniki pozyskiwania purpury z gruczołu ślimaka.

A że najwyraźniej mu zależało, a i zdolności mu nie zabrakło, ostatecznie nimfa dostała swoją szatę, a bóg upragnione grand finale.

Tak legenda przedstawia odkrycie jednego z najsłynniejszych barwników w historii — purpury tyryjskiej.

Kiedy zdamy sobie sprawę, że jej cena niekiedy przewyższała wartość złota o tej samej gramaturze, łatwiej zrozumieć, że Tyro potrafiła o siebie zadbać. Szata króla Dariusza, zdobyta przez Aleksandra Wielkiego, wyceniona została na więcej, niż wynosił jego roczny budżet na wojsko!

Bądź jak Tyro! Żądaj purpury! 🟣

W tym sezonie panowie nie pójdą z torbami — fiolety są jednym z kolorów na 2026/27 rok, a na szczęście można je już pozyskać bez wydawania kwot zbliżonych do budżetu Ministerstwa Obrony Narodowej.

Uff.

01/08/2026

🟪 Ukazał się wśród zebranych niczym jakiś niebiański anioł Boga, jego szata lśniła jak błyski światła, a on sam jaśniał ognistymi promieniami purpurowej szaty, ozdobionej przejrzystym blaskiem złota i drogich kamieni. Tak Euzebiusz z Cezarei opisał niemal cudowne pojawienie się Konstantyna Wielkiego na obradach soboru w Nicei (dzisiejszy Iznik) w 325 roku.

Obrady nicejskie były jednym z punktów zwrotnych nie tylko w historii Europy, ale i świata. To tu rodziła się nowa chrześcijańska rzeczywistość, której fundamenty miały zostać określone przez uchwały tego zgromadzenia. Chrześcijaństwo – od zaledwie trzynastu lat religia legalna – błyskawicznie wdzierało się na salony władzy Imperium Rzymskiego.

„Wierzę w jednego Boga, Ojca Wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi…” – te słowa, wywodzące się z wyznania wiary przyjętego podczas obrad nicejskich, rozbrzmiewają do dziś w kościołach katolickich całego świata, w Kościołach prawosławnych, a także w wielu innych wspólnotach chrześcijańskich – w nieco zmienionej formie.

„Bóg z Boga, Światłość ze Światłości, Bóg prawdziwy z Boga prawdziwego, zrodzony, a nie stworzony…” – słowa powtarzane miliony razy każdego dnia od siedemnastu stuleci przypominają nie tylko o jednym z najgorętszych sporów w dziejach chrześcijaństwa, lecz także o człowieku, który udzielił rodzącemu się Kościołowi swojej purpury i autorytetu cesarskiej władzy, tworząc warunki do współkształtowania nowego świata.

Za pięć lat, w 330 r. Konstantyn zainauguruje nowe miasto. Konstantynopol. Nowy Rzym. Nową Troję. Nowe Jeruzalem.

W samym centrum tego świata ustawi kolumnę z porfiru – purpurowego kamienia zastrzeżonego dla cesarzy. Tak jak w Nicei udzielił Kościołowi swojej purpury, tak w Konstantynopolu udzieli jej również miastu.

W 381 r. to tutaj zbierze się sobór, który ostatecznie dopracuje brzmienie nicejskiego credo.

To także moment narodzin nowej relacji między władzą cesarską a Kościołem – relacji, w której prawo państwowe coraz silniej zacznie splatać się z chrześcijańską wizją moralności. Ale to już temat na zupełnie inną opowieść.

25/07/2026

🟪 Nie może się bez niej obejść żaden — nawet bajkowy — król. Nie oparł się jej Napoleon Bonaparte. A i Was może dopaść… na mrozie.

Łączy małego morskiego ślimaka, Fenicjan, Stambuł, Watykan i czekoladę Cadbury.
Już ktoś wie?

Dla tych, którzy jeszcze się zastanawiają, dorzucę dwie podpowiedzi: porfirowa kolumna i Konstantyn Porfirogeneta.

Brzmi absurdalnie? A jednak wszystkie te rzeczy łączy jeden z najpotężniejszych symboli w historii ludzkości.

Kolor cesarzy, królów i kardynałów. Barwa wydobywana niegdyś z maleńkich morskich ślimaków. Symbol władzy, wyjątkowości i czegoś, co znajdowało się pomiędzy światem ludzi a światem boskim.

Kolor, którego sława narodziła się w Tyrze, któremu znaczenie nadali dawni Fenicjanie, a do najwyższej rangi wynieśli rzymscy i bizantyńscy cesarze. Konstantyn i jego miasto nad Bosforem uczynili z niego znak cesarskiej wyjątkowości.

Przetrwał do naszych czasów — w królewskich symbolach, kościelnej hierarchii i watykańskim ceremoniale.

Kto już wie?

19/07/2026

🟥 Hesperos, rzeźnik, który został barberem. Bizantyńska opowieść o tym, jak droga znajduje człowieka.

Dawno, dawno temu żyli w Konstantynopolu rzeźnik o imieniu Hesperos i prawnik imieniem Wiktor. Los sprawił, że pierwszy nie był w stanie dłużej wykonywać swojego zawodu z powodu paraliżu, a drugi cierpiał na raka.

W Konstantynopolu choroby leczono nie tylko lekarstwami. Miasto, które było stolicą cesarstwa i jednym z największych ośrodków chrześcijańskiego świata, miało swoje miejsca uzdrawiania.

Jednym z nich był kościół świętych Kosmy i Damiana, zwany Kosmidionem, położony nad Złotym Rogiem (dzisiaj dzielnica Eyüp). Tam chorzy przychodzili nie tylko po pomoc, ale po znak. Praktykowano tam starożytną tradycję inkubacji — spania w świętym miejscu w oczekiwaniu na sen, w którym pojawią się święci lekarze i wskażą drogę do uzdrowienia.

Była to tradycja bardzo stara. Jeszcze w świecie grecko-rzymskim chorzy udawali się do sanktuariów Asklepiosa. Spali w świątyni, a sen stawał się przestrzenią kontaktu między człowiekiem a siłą uzdrawiającą. Chrześcijaństwo przejęło ten sposób myślenia, zastępując dawnych bogów świętymi lekarzami. W Konstantynopolu szczególną rolę odgrywali Kosma i Damian — patroni chorych, lekarzy i tych, którzy szukali ratunku wtedy, gdy zwykłe środki zawodziły.

Podobny sposób myślenia opisałam wam w tekście poświęconym kultowi Matki Bożej Hodegetrii — Przewodniczki, „Tej, która wskazuje drogę”. W bizantyjskiej wyobraźni uzdrowienie nie było jedynie usunięciem choroby. Było także odnalezieniem właściwego kierunku.

Jedną z najbardziej niezwykłych historii zapisanych w cudach Kosmy i Damiana jest opowieść o wspomnianych Hesperosie i Wiktorze.

Ciało Hesperosa odmówiło mu posłuszeństwa, a choroba odebrała mu możliwość normalnej pracy. Jego życie zostało zatrzymane.

W tym samym czasie Wiktor cierpiał na ciężką chorobę. To właśnie Wiktor otrzymał we śnie polecenie od świętych:

„Jeśli chcesz zostać uzdrowiony, idź do tego sparaliżowanego człowieka i poproś go, aby cię ogolił, a Chrystus cię uzdrowi”.

Polecenie musiało wydawać się absurdalne. Hesperos nie był fryzjerem. Był rzeźnikiem. Nigdy nikogo nie golił, a dodatkowo nie mógł poruszać ręką.

Kiedy Wiktor zwrócił się do niego z tą prośbą, Hesperos próbował się wymówić. No bo jak tu ciąć zarost, jak do tej pory cięło się tusze, a w dodatku jest się sparaliżowanym? Kto wie, może i Wiktor miał w normalnym życiu problem z zaufaniem, a teraz musiał oddać gardło człowiekowi bez doświadczenia? Pasowałoby to zapewne do procesowych rozważań Arnolda Mindella. Źródła jednak nic na ten temat nie wspominają.

Dla Hesperosa taka prośba okazała się nie lada wyzwaniem (w języku psychologii procesu — progiem do przekroczenia). Święci musieli jeszcze dwa razy ingerować w sny Wiktora. Za każdym razem wracał on do Hesperosa z tą samą prośbą — przekonany, że jest to polecenie pochodzące od świętych.

Dopiero wtedy Hesperos spróbował zrobić coś, czego nigdy wcześniej nie robił. Zaczął szukać narzędzi. Odnalazł rzeczy, których kiedyś używał do naprawiania ubrań, a pod matą znalazł także przybory fryzjerskie. Źródła nie podają, kto je tam podrzucił.

Bez doświadczenia, pełen lęku i niepewności, ogolił Wiktora.

I wtedy wydarzył się cud: obaj zostali uzdrowieni.

Ale opowieść nie kończy się na uzdrowieniu ciała. Święci ponownie ukazali się Wiktorowi i nakazali mu dać Hesperosowi pięćdziesiąt sztuk złota, ponieważ dawny rzeźnik stał się człowiekiem ubogim.

Dopiero później Hesperos sam otrzymał sen. Święci powiedzieli mu, aby porzucił dawny zawód i został fryzjerem przy kościele Kosmy i Damiana.

I tak się stało.

Dawny rzeźnik pozostał przy sanktuarium przez całe życie. Jego ręce, które wcześniej zajmowały się mięsem, zaczęły ciąć w innym celu. Dodam, że Hesperos nie tylko zmienił profesję. Zyskał w niej spore uznanie. Przychodzili do niego podcinać brody i włosy najznamienitsi mieszkańcy Konstantynopola. A potem przychodzili do jego uczniów i uczniów tychże uczniów. Na długie wieki rejon ten kojarzony był już z fryzjerami i barberami, których pierwszym przedstawicielem miał być Hesperos.

Dla Bizantyjczyków był to cud świętych. Ale można tę historię odczytać również symbolicznie.

Hesperos nie zaczyna od wiedzy, kim naprawdę powinien zostać. Nie ma wizji własnej przyszłości. Najpierw pojawia się coś obcego i niezrozumiałego: prośba, która wydaje się niemożliwa. Sparaliżowany rzeźnik ma ogolić człowieka.

Dopiero poprzez wejście w to doświadczenie odkrywa coś, czego wcześniej o sobie nie wiedział.

W języku współczesnej psychologii procesu można by powiedzieć, że czasem człowiek nie odnajduje swojej drogi poprzez samo myślenie o niej. Droga ujawnia się poprzez doświadczenie, sny — poprzez sytuacje, które wyrywają nas z dotychczasowej roli i pokazują ukryte możliwości.

Bywa tak. Nie chciałabym abyście odnieśli wrażenie, że według psychologii procesu każda choroba jest „znakiem” albo że cierpienie ma tylko i wyłącznie prostą przyczynę duchową.

Bizantyjska opowieść mówi jednak coś bardzo ludzkiego: kryzys może stać się momentem zatrzymania, w którym pojawia się pytanie — czy żyję w zgodzie ze sobą?

Hesperos nie tylko odzyskał sprawność. Otrzymał nowe miejsce w świecie.

Rzeźnik, który został barberem.

Człowiek, który dopiero wtedy, gdy życie go zatrzymało, odkrył drogę, której wcześniej nie znał.

➡️ Na zdjęciach w relacji rzymskie brzytwy z okresu ok. I–IV wiek — a więc nieco wcześniejsza niż czas, w którym rozgrywa się opowieść o Hesperosie (IV–V wiek). Możemy jednak założyć, że podobne narzędzia były używane także później. Kto wie, może właśnie podobną brzytwę znalazł Hesperos, gdy szukał narzędzi do swojego niezwykłego zadania? 😉

10/07/2026

Pyszny croissant z rana i kawa! Co ten poranny rytuał ma wspólnego z Turcją, Mezopotamią, polską husarią i pewną niemiecką księżniczką, która we Francji straciła głowę? O tym przeczytacie w jednym z pierwszych tekstów na blogu.

Czyli dziś serwuję na Wolnym Wybiegu nieco odgrzewane, późne śniadanie. 🥐☕

Link znajdziecie w pierwszym komentarzu.
Smacznego!

07/07/2026

03/07/2026

🟥 3 lipca 324 roku. Dokładnie 1702 lata temu.
Pod Adrianopolem wojska Konstantyna Wielkiego rozgromiły armię Licyniusza. Była to jedna z tych bitew, które nie tylko rozstrzygają losy wojny, lecz także otwierają drogę do narodzin nowego świata.

Pokonany Licyniusz uciekł do Byzantionu – wówczas miasta o umiarkowanym znaczeniu, ale chronionego potężnymi murami. Być może liczył, że Konstantyn zrezygnuje z pościgu.

Nie tym razem.

Konstantyn obległ miasto i założył obóz na szczycie drugiego wzgórza. To właśnie tutaj, sześć lat później, pośrodku forum jego imienia stanie kolumna z jego posągiem przedstawiającym cesarza jako Apolla-Heliosa. W samym sercu rodzącej się stolicy nowego świata.

Może właśnie wtedy, w dniach poprzedzających przeprawę Licyniusza przez Bosfor, Konstantyn po raz pierwszy spojrzał na to miejsce inaczej. Dostrzegł jego niezwykły potencjał obronny, strategiczny i gospodarczy. Może przed snem, zamiast baranów, policzył okoliczne wzgórza. Siedem. Starożytna mentalność kochała znaki. Siedem wzgórz. To nie mógł być przypadek.

Nie musiał długo się zastanawiać.

Już po ostatecznym zwycięstwie nad Licyniuszem pod Chrysopolis (dzisiejszy Üsküdar, dzielnica Stambułu), w listopadzie 324 roku wytyczał osobiście granice nowego miasta. Miasta Konstantyna. Tak narodził się zalążek imperium, które przez ponad tysiąc lat miało kształtować historię Europy i Bliskiego Wschodu.

Konstantynopol. Nowe miasto siedmiu wzgórz. Drugi Rzym. Trzecia Troja. Nowa Jerozolima.

Kiedy więc następnym razem – a może po raz pierwszy – przejdziecie obok Spalonej Kolumny, zatrzymajcie się na chwilę. Wyobraźcie sobie, że właśnie tutaj stał obóz Konstantyna. Jego namiot. A przed nim człowieka który, patrząc w gwiaździste niebo, próbował wyobrazić sobie miasto, jakiego świat jeszcze nie widział.

➡️ masz ochotę zdopingować mnie do dalszej pracy? Każda kawa to miód wylany prosto na moje serce 😊. Link kawowy jak zwykle zamieszczę w pierwszym komentarzu.

26/06/2026

🟥 Niektórzy to mają szczęście! Jednym manna spada z nieba, inni trafiają szóstkę w lotto, ale tylko jednemu człowiekowi w dziejach spadły fragmenty boskiego outfitu prosto pod nogi. I to nie przypadkowo. Matka Boska zrzuciła je z siebie specjalnie dla niego.

Dla Tomasza, patrona wszystkich sceptyków. Tego samego, który nie dotarł na czas, nie uwierzył na słowo, a potem musiał gmerać Jezusowi paluchami w ranach. Najwyraźniej był notorycznym guzdrałą, bo spóźnił się także na pogrzeb Maryi.

Wątpcie, moi drodzy, a będzie wam dane! Wtedy nawet spóźnić możecie się w samą porę.

Maryja, rzecz jasna już po zmartwychwstaniu, najwyraźniej wypatrywała niedowiarka. Dotarł, gdy ta była już w drodze do Nieba. Gdy go wreszcie zauważyła, westchnęła niewątpliwie i przewróciła oczami – musiało tak być. Następnie potraktowała spóźnialskiego apostoła swoim pasem. Nie, nie w ten sposób. Uprzedzając jego wątpliwości, zrzuciła pas z nieba jako dowód Wniebowzięcia. Legendy nie podają, czy wcześniej z chmur do uszu Tomasza doleciało gromkie, kobiece: „Halo, Tomaszu, no nareszcie!”.

Tak z grubsza zachodnia tradycja przedstawia historię jednej z najważniejszych relikwii maryjnych chrześcijaństwa. Warto dodać, że stosunkowo niedawna peregrynacja pasa (2011 r.) zgromadziła jednego dnia w Soborze Chrystusa Zbawiciela w Moskwie około 40 000 wiernych.

Najwyraźniej Maryja miała jednak dwa pasy. Ten, który spadł Tomaszowi z Nieba, przechowywany jest w katolickim kościele Sacro Cingolo w Prato we Włoszech.

Drugi znajdziecie w prawosławnym klasztorze na Górze Athos w Grecji. Ma mniej świetlaną przeszłość, za to bardziej burzliwą. Nie ma w niej spóźnionego apostoła ani przedmiotu spadającego z nieba. Jest starsza pani z drogocenną skrzynią i dwóch takich, co to lubią sobie czyjąś własność w szlachetnym celu przygarnąć.

W tej wersji historii o pasie Matki Boskiej Maryja – najwyraźniej przewidując swoje ubóstwienie – na łożu śmierci przekazuje część własnej garderoby dwóm pobożnym dziewicom. Te przed śmiercią przekazują ją następnym, a tamte kolejnym. I tak oto święta sztafeta trwa nieprzerwanie i bez zakłóceń przez parę następnych wieków. Do czasu, gdy u jednej ze „strażniczek” świętych pamiątek, starszej już wówczas kobiety, pojawiają się dwaj podający się za pobożnych pielgrzymów panowie.

Pozachwycali się relikwiami, przy okazji dokładnie obejrzeli skrzynię, w której były przechowywane święte pamiątki, i odjechali. Wrócili niebawem z ukrytą w bagażach identyczną skrzynią, taką jak ta, w której kobieta przechowywała relikwie. Reszty się już domyślacie.

Metodą „na pielgrzyma” nikt się specjalnie nie oburzył. Wszak kradzieży dokonano w szczytnym celu, a przy okazji była to praktyka w owych czasach dość rozpowszechniona. Znaleziono nawet na nią piękne określenie – pobożna translacja. Bo to święty, rękami swoich emisariuszy, broń Boże złodziei, decydował, gdzie jego relikwie miały się znaleźć. I tak pas Maryi trafił do Konstantynopola, miasta, które Matka Jezusa szczególnie umiłowała i otoczyła opieką. A konkretniej – do miejsca, gdzie i ja trafiłam, szukając małego kościółka nieopodal Hagii Sophii.

Szukając miejsca, z którego wyruszały copiątkowe maryjne procesje, trafiłam na człowieka, który niezwłocznie wszedł w rolę mojego przewodnika. Zaprowadził mnie, gdzie trzeba, pokazał fragmenty murów, i nagle zaczął otwierać klapę w podłodze małego meczetu. Był nim Musa Sahin, właściciel pobliskiego sklepu z dywanami i pamiątkami. Nie wiedział nic o relikwiach, opowiadał natomiast o tunelu łączącym kościół z Hagia Sophią. Dopiero po powrocie ze Stambułu, szperając w poszukiwaniu wiedzy na temat tunelu, znalazłam informacje o relikwiach.

Tych, którzy, jak święty Tomasz, nie uwierzą, dopóki nie zobaczą, zapraszam do zwątpienia i sprawdzenia osobiście. Instrukcje podałam w poprzednim wpisie 😊.

➡️ Tu jeszcze zrobię wam mały przypis. To pas przechowywany dzisiaj w klasztorze na Górze Athos uznawany jest za ten, który przez wieki znajdował się w małej komnacie w podziemiach klasztoru Chalkoprateia, jednego z głównych ośrodków maryjnych dawnego Konstantynopola, a dzisiaj małego meczetu nieopodal Hagii Sophii.

25/06/2026

🇵🇱 Zapraszamy na Piknik Kultury Tureckiej! 🇹🇷
Już 4 lipca spotkajmy się na Bielanach przy Stawach Brustmana, aby wspólnie odkrywać bogactwo tureckiej kultury, tradycji i smaków.
Piknik zorganizowany dzięki wsparciu Urząd Dzielnicy Bielany oraz Bielański Ośrodek Kultury

W programie:
🎶 koncert muzyki tureckiej
🎨 warsztaty ebru – tradycyjnej sztuki malowania na wodzie
📚 ciekawe prezentacje o kulturze i tradycjach Turcji
🛍️ stoiska z tureckimi produktami
🍽️ pyszne potrawy kuchni tureckiej
Serdecznie zapraszamy również do odwiedzenia naszego stoiska, gdzie będzie można porozmawiać z nami, poznać nasze działania i skorzystać z przygotowanych atrakcji.

Do zobaczenia 4 lipca! 😊

🇹🇷 Türk Kültürü Pikniği’ne Davetlisiniz! 🇵🇱
4 Temmuz’da, Bielany’deki Brustman Göletleri’nde düzenlenecek olan Türk Kültürü Pikniği’nde sizlerle buluşmaktan mutluluk duyacağız.
Programda:
🎶 Türk müziği konseri
🎨 Ebru sanatı atölyesi
📚 Türk kültürü ve gelenekleri hakkında ilgi çekici sunumlar
🛍️ Türk ürünlerinin yer aldığı stantlar
🍽️ Lezzetli Türk yemekleri
Ayrıca sizleri standımıza da bekliyoruz. Standımızda bizimle tanışabilir, faaliyetlerimiz hakkında bilgi alabilir ve hazırladığımız etkinliklere katılabilirsiniz.

4 Temmuz’da görüşmek üzere! 😊

Yunus Emre Enstitüsü