10/08/2026
Cách Trung Quốc dùng nước ngầm làm mát cho cả thành phố
Thay vì phụ thuộc vào điều hòa giữa cái nóng trên 35 độ C, người dân tại Từ Châu đang được làm mát nhờ nguồn nước ngầm chảy ra từ một mỏ than cũ.
Giữa đợt nắng nóng thiêu đốt của mùa hè, bà Vương, người dân sống tại trung tâm thành phố Từ Châu, tỉnh Giang Tô, cho biết nhiệt độ trong nhà luôn giữ ở mức dưới 26 độ C dù không sử dụng máy lạnh.
Sự mát mẻ này đến từ mỏ than Ngọa Long Sơn đã ngừng hoạt động. Dù mỏ đã đóng cửa, nguồn nước tích tụ trong các đường hầm khai thác vẫn duy trì nhiệt độ khoảng 19 độ C quanh năm, trở thành một "chất làm mát" tự nhiên.
Để tận dụng nguồn tài nguyên này, một doanh nghiệp địa phương đã dẫn nước từ mỏ than đến trạm trao đổi nhiệt ở các khu dân cư. Tại đây, họ tận dụng lại chính mạng lưới đường ống cung cấp khí nóng sưởi ấm vào mùa đông để luân chuyển dòng nước lạnh khoảng 20 độ C đi khắp các căn hộ vào mùa hè.
Nước ngầm từ mỏ sau khi hấp thụ nhiệt trong phòng sẽ được đẩy ngược trở lại lòng đất qua quy trình khép kín, không tiêu tốn tài nguyên nước hay sử dụng hóa chất làm lạnh.
Mô hình thí điểm này giúp tiết kiệm khoảng 50% năng lượng tiêu thụ và giảm 50 tấn khí thải CO2 mỗi năm cho gần 100 hộ gia đình. Về mặt kinh tế, vợ chồng bà Vương trước đây phải tốn khoảng 400 nhân dân tệ (55 USD) mỗi tháng tiền điện cho điều hòa, nhưng nay chỉ tốn 410 nhân dân tệ cho toàn bộ mùa làm mát kéo dài 4 tháng.
Giáo sư Lin Boqiang, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách Năng lượng thuộc Đại học Hạ Môn, cho biết việc tận dụng các nguồn tài nguyên như ở Từ Châu sẽ giúp tiết kiệm năng lượng và giảm khí thải.
"Tuy nhiên, đây là trường hợp quy mô rất nhỏ vì nó phụ thuộc vào những điều kiện đặc biệt mà hầu hết các nơi không có", ông lưu ý.
Câu chuyện tại Từ Châu chỉ là một phần trong xu hướng tái tư duy về hạ tầng đô thị trên khắp Trung Quốc.
Để ứng phó với các đợt nắng nóng kỷ lục mà không làm quá tải lưới điện, nhiều thành phố đang chuyển sang mô hình "làm mát khu vực". Theo đó, nước lạnh được sản xuất từ các trạm năng lượng tập trung rồi phân phối qua đường ống ngầm đến hàng loạt tòa nhà, thay vì để từng công trình tự lắp máy làm lạnh riêng.
Tại khu kinh tế thương mại tự do Tiền Hải ở thành phố Thâm Quyến, trạm làm mát tập trung lớn nhất châu Á đang cung cấp dịch vụ cho 2,75 triệu m2 diện tích tòa nhà. Hệ thống phân phối công suất làm mát dưới dạng nước lạnh hoặc môi chất khác từ một nguồn trung tâm đến nhiều tòa nhà thông qua mạng lưới đường ống ngầm.
"Nó giống như một nhà máy sản xuất nước lạnh công nghiệp dùng cho điều hòa không khí", ông Phó Kiến Bình, giám đốc công ty Năng lượng Tiền Hải, năm 2024 giải thích.
"Hệ thống làm lạnh tập trung giúp giảm 20% lượng máy móc so với việc lắp đặt các máy làm lạnh riêng lẻ. Càng ít máy móc thì lượng chất làm lạnh (gas điều hòa) sử dụng càng ít. Đó là cách để giảm phát thải", ông nói.
Khi toàn bộ mạng lưới 10 trạm hoàn thành, dự án ước tính sẽ tiết kiệm 130 triệu kWh điện và giảm 130.000 tấn khí thải CO2 mỗi năm.
Tương tự, thành phố Quảng Châu cũng đang xây dựng 8 trạm năng lượng tập trung để phục vụ cho khu vực rộng 8 km2.
Bên cạnh việc phân phối nước lạnh, một số đô thị còn áp dụng công nghệ "Lưu trữ nhiệt bằng băng". Công nghệ này đóng băng nước vào ban đêm khi giá điện rẻ và nhu cầu thấp, sau đó xả độ lạnh này ra vào giờ cao điểm ban ngày để giảm áp lực cho lưới điện. Một số nơi như Bắc Kinh chọn cách dùng hệ thống bơm nhiệt nguồn đất, tận dụng nhiệt độ ổn định trong lòng đất để điều hòa không khí suốt bốn mùa.
Toàn bộ hệ thống làm mát tập trung này được điều phối bởi các nền tảng quản lý năng lượng thông minh. Bằng cách phân tích dữ liệu thời gian thực về thời tiết và mật độ dân cư, hệ thống sẽ tự động quyết định thời điểm và lưu lượng phân bổ độ lạnh phù hợp.
Sự chuyển dịch này đánh dấu bước thay đổi lớn trong tư duy phát triển đô thị của Trung Quốc. Việc làm mát giờ đây không còn dừng lại ở hành động bật một chiếc máy điều hòa cá nhân, mà đang được thiết kế tích hợp trực tiếp vào quy hoạch thành phố như một hạ tầng thiết yếu tương tự hệ thống cấp điện, cấp nước hay giao thông công cộng.
