18/10/2024
🍃NÉT ĐẸP DÂN GIAN VTV1 ĐTHVN GHI HÌNH ĐỀN TRẠNG
Yêu quý miền đất học, cảm mến và biết ơn về tài danh cụ Trạng hiền tâm đức độ, chương trình Nét đẹp dân gian - ps VTV1 ĐTHVN có dịp được về Đền Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm để quảng bá cho vẻ đẹp của quê hương Vĩnh Bảo!
Mong rằng, thế hệ con cháu của cụ luôn noi theo gương sáng của người để xây dựng quê hương, đất nước giàu mạnh!
Còn cá nhân admin, xin được "kế thừa" di sản về tư tưởng "bỏ phố về làng", sống an nhàn, bình tâm, tử tế :))
Và xin học thuộc, ghi nhớ những công đức của Trạng để đi đâu, bất cứ lúc nào cũng có thể thao thao bất tuyệt giới thiệu tới bạn bè muôn nơi về cụ Trạng của quê mình!
500 anh em nhớ ý chính trong bài viết sau để mỗi người là một thuyết minh viên của Vĩnh Bảo nhé!
------
Bên bờ Tuyết Giang, nức danh Bạch Vân cư sĩ
Được bạn bè, học trò yêu mến gọi là Tuyết Giang Phu Tử, dân gian truyền tụng là “nhà tiên tri nước Việt”, người Trung Hoa ngưỡng mộ coi là "An Nam lý số hữu Trình Tuyền", Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm là bậc tài trí uyên thâm, sâu sắc nhưng lại rất gần gũi, dân giã với đức tính khiêm nhường, thanh cao, liêm khiết. Một đời thanh bạch, dốc lòng vì nước vì dân, cụ Trạng đặc biệt nhất trong khoa cử Việt Nam và Sấm Trạng Trình vẫn tồn tại cực kì sinh động xuyên suốt mọi thời đại.
Trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm sinh năm tân hợi 1491, thuộc đời vua Lê Thánh Tông Hồng Ðức thứ 22 tại thôn Trung Am, huyện Vĩnh Lại, tỉnh Hải Dương (nay thuộc xã Lý Học, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng). Sinh ra trong gia đình nhà Nho bình dân, được cha mẹ dạy dỗ nghiêm khắc, từ nhỏ đã bộc lộ phẩm chất xuất chúng, thông minh, hiếu học. Thân mẫu của Trạng là bà Nhữ Thị Thục, con gái Thượng thư bộ hộ Nhữ Văn Lan vốn nổi danh kinh kì về tài mạo, thông tuệ văn chương, am tường lý số. Mang chí lớn của đấng trượng phu, bà lấy chồng muộn, khi gặp ông Nguyễn Văn Định hay văn chương, có tướng sinh quý tử mới đồng ý làm vợ. Biết vận khí nhà Lê suy yếu, bà tính toán ngày giờ cẩn thận với mong ước sinh con dựng nghiệp Đế vương, hát ru con bằng dân ca hoặc những vần thơ tự sáng tác, nuôi dưỡng khát vọng mai sau lập cơ đồ. Khi Nguyễn Bỉnh Khiêm 4 đã thuộc làu thơ quốc âm, kinh truyện.
Giai thoại kể rằng, một lần bà đi vắng, ông Định ở nhà với con, có hát rằng: “Nguyệt treo cung, nguyệt treo cung”. Không ngờ Bỉnh Khiêm ứng đối lanh lẹ: “Vịn tay tiên, nhè nhẹ rung”. Khi biết chuyện này, bà rất thất vọng, “Nuôi con mong làm vua làm chúa, cớ sao lại mong làm bầy tôi.” (chữ “Nguyệt” chỉ bầy tôi).
Một lần khác, bà dạy Bỉnh Khiêm câu hát: “Bống bống bang bang, ngày sau con lớn con tựa ngai vàng”. Sợ phạm tội khi quân, nên ông Định sửa chữ “tựa” thành “vịn”, như vậy con chỉ có thể phò Vua chứ không thể làm Thiên tử, bà thấy vậy liền bất bình bỏ đi.
Sau này, Nguyễn Bỉnh Khiêm trở thành học trò xuất sắc của bảng nhãn Lương Đắc Bằng, được truyền dạy Dịch lý và trao lại sách Thái Ất thần kinh nghiền ngẫm. “Gần thì có thể thấy được trong tầm mắt, xa có thể nhìn thấu mấy trăm năm”, từ đó đã mở ra tầm nhìn siêu việt, Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm dần lĩnh hội, có thể dự đoán thiên cơ chuyển vận, nhìn thấu vạn sự, biết trước những biến cố trước và sau 500 năm.
Ẩn nhẫn chờ thời, Nguyễn Bỉnh Khiêm bỏ qua sáu khoa thi dưới thời Lê sơ và hai khoa thi đầu dưới triều Mạc, đất nước bước vào thời kì hương thịnh ông mới ra ứng thi. Năm 1535, lúc khoa Ất Mùi, niên hiệu Đại chính 6, đời Mạc Đăng Doanh, Nguyễn Bỉnh Khiêm đỗ Trạng Nguyên khi 44 tuổi. Là người tài năng, đức độ, Trạng Trình được nhà Mạc hết lòng trọng dụng, phong tước Trình truyền hầu, rồi thăng tới Trình Quốc Công – tước phong chính thức cao nhất của nhà Mạc ban ngay khi còn sống, là tước phong vốn chỉ dành cho quan nắm binh quyền, cầm quân ra trận, khai quốc công thần hoặc hoàng thân quốc thích. Năm 1543, sau 8 năm làm quan, trước tình hình triều đại rối ren, loạn thần lộng hành, Trạng Trình dâng sớ xin Vua trị tội 18 viên quan nhiễu loạn nhưng không được chấp thuận, Nguyễn Bỉnh Khiêm cáo quan về nơi quê nhà ẩn danh sống cuộc đời điền viên thanh đạm.
Phẩm cách cao đẹp của Trạng tiếp tục được tô sáng rạng danh bên dòng sông Hàn của quê hương. Người kiến tạo nên những giá trị to lớn, đóng góp những thành tựu mang tầm vóc thời đại: lập Am Bạch Vân lấy đạo hiệu là Bạch Vân cư sĩ mở trường dạy học, sáng tác văn chương, xây cầu, dựng chùa, mở chợ, trồng cây, lập y quán bốc thuốc chữa bệnh cho nhân dân... Với triết lý "thiện là dòng dõi của giáo dục", Trạng đào tạo được thế hệ học trò tài năng, đạo đức phụng sự đất nước, rất nhiều nhân vật danh tiếng như Nguyễn Quyện, Phùng Khắc Khoan, Lương Hữu Khánh, Nguyễn Dữ,... Tuy không trở lại quan trường nhưng trước sự kiện hệ trọng của vận mệnh Quốc gia, Trạng Trình vẫn đóng vai trò cố vấn việc triều chính, khi 70 tuổi mới chính thức treo mũ. Trạng Trình mất tháng 11 năm 1585, hưởng thọ 94 tuổi, để lại cho đời nhiều công đức và những giai thoại kì bí.
Sấm Trạng Trình lưu truyền hậu thế
Lời Trạng từng cùng lúc soi đường chỉ hướng đi đúng đắn cho bốn tập đoàn phong kiến vốn tranh quyền đoạt vị với nhau: Mạc, Lê -Trịnh, Nguyễn, thể hiện thể hiện tầm nhìn thời thế kiệt xuất và độc đáo.
Đối với nhà Lê – Trịnh, Trạng Trình khuyên Trịnh Kiểm, “Năm nay mất mùa, thóc giống không tốt, chúng mày nên tìm giống cũ mà gieo mạ. Giữ chùa thờ Phật thì ăn oản”. Trịnh Kiểm nghe theo, sai người tìm con cháu nhà Lê đưa lên ngôi. Phò tá nhà Lê, họ Trịnh vẫn nắm thực quyền, tồn tại tới hơn 200 năm.
Đối với nhà Nguyễn, khi Nguyễn Hoàng lo sợ bị Trịnh Kiểm giết liền kín đáo cho người đến gặp Trạng Trình xin chỉ dẫn chốn dung thân. Trạng nhìn hòn non bộ nói, “Hoành sơn nhất đái, vạn đại dung thân” (nghĩa là "Một dải Hoành Sơn có thể dung thân lâu dài"). Với kế sách này, năm 1558, Nguyễn Hoàng xuống Phương Nam trấn đất Thuận Hoá, lập nên cơ nghiệp của họ Nguyễn ở Đàng Trong, truyền nối lâu dài. Và cũng bởi vậy, công cuộc mở mang bờ cõi xuống phía Nam bắt đầu khai phá, đất nước Việt Nam có hình hài như ngày nay, đây quả là sự gợi mở phi thường của Trạng.
Nhà Mạc suy vong, thất thủ ở Thăng Long, muốn tránh họa diệt vong liền sai người xin Trạng chỉ đường đi nước bước. Lúc này Trạng Trình đang bệnh nặng, vẫn sáng suốt khuyên vua tôi nhà Mạc, "Cao Bằng tuy thiển, khả diên số thể" (tức Cao Bằng tuy nhỏ, nhưng có thể giữ được). Nhà Mạc rút lên Cao Bằng dựng nghiệp, tồn tại được 3 đời với hơn 80 năm.
Sau khi Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm mất, có rất câu chuyện truyền miệng hấp dẫn và li kì.
Về việc hậu sự, cụ Trạng dặn dò con cháu, khi hạ huyệt phải đặt tấm bia đá đã sơn do cụ chuẩn bị lên quan tài rồi mới lấp đất, sau này có khách viếng thăm mà nói “thánh nhân mắt mù” thì phải mời vào nhà và nhờ người đó đổi hướng lại ngôi mộ, không được trái lời. Năm mươi năm sau, người đó từ phương Bắc đến, nghe tiếng Trạng nổi danh bấy lâu nhưng khi nhìn mộ cụ lại thấy, huyệt đẹp, chỉ có mạch lại để dưới chân, rất đắc ý nói, “họa chăng là thánh nhân mắt mù”. Con cháu thấy vậy, vội nhờ người Tàu này đổi lại hướng mộ, lúc đào tới tấm bia đá, ông ta lấy làm lạ liền cho đi rửa sạch thì thấy bốn câu thơ. "Ngày nay mạch lộn xuống chân/ Năm mươi năm trước mạch dâng đằng đầu/ Biết gì những kẻ sinh sau?Thánh nhân mắt có mù đâu bao giờ?". Thầy địa lý người Tàu lúc này toát mồ hôi bái phục tài trí của Trạng Trình.
Trước lúc mất, Trạng có giao cho con cháu phong thư, dặn đúng năm tháng ấy, ngày giờ ấy, mang tới gặp lên dinh Thống đốc Hải Dương sẽ được giúp đỡ thoát cảnh đói nghèo, sa sút. Trải qua bảy đời, theo đúng ngày giờ đã ghi trong gia phả, con cháu theo lời dặn, mang phong thư tới gặp quan sở tại. Quan Tổng đốc đang nằm nghỉ, nghe tin con cháu cụ Trạng mang thư đến thì rất ngạc nhiên, nhanh chóng đứng dậy ra đón tiếp. Ngay sau khi Quan Tổng đốc vừa bước khỏi mấy bước thì chiếc sà nhà bị mối mọt rơi rầm xuống chỗ giường vừa nằm, may mắn thoát chết. Khi mở phong thư của Trạng, Quan Tổng đốc thấy bên trong đề hai câu thơ: "Ngã giải nhĩ thượng lương chi ách/ Nhĩ cứu ngã tử tôn chi bần". Nghĩa là: "Cứu ngươi thoát nạn đổ nhà/ Ngươi nên cứu cháu con ta khỏi nghèo"
Được quan Trạng cứu mạng trong gang tấc, Tổng đốc vô cùng biết ơn và đã đối đãi chân thành, giúp đỡ nhiều tiền để con cháu Trạng ổn định cuộc sống.
Năm Minh Mạng (1791-1840) năm thứ 14, Nguyễn Công Trứ được Vua điều đi khẩn hoang ở vùng Hải Dương, ông quan sát địa thế thấy cần phải đào con sông, buộc phải phá đền thờ Trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm. Nhưng khi sai người đào mang bát hương ra, Nguyễn Công Trứ chợt thấy dưới bát hương có một tấm bia đá nhỏ phủ vải điều. Tấm bia đá ghi rằng: "Minh Mạng Thập tứ/ Thằng Trứ phá đền/ Phá đền phải làm đền/ Nào ai đụng đến doanh điền nhà bay". Đọc xong, Nguyễn Công Trứ lập tức thảo sớ về kinh, xin bãi bỏ lệnh phá đền, đồng thời cho sửa sang lại đền Trạng khang trang hơn.
Tục truyền trong làng có cha con ông Khả đi bắt dế (chuột) kiếm sống, không may làm đổ tấm bia trên mộ cụ Trạng. Tấm bia đổ xuống có hàng chữ: "Cha con thằng Khả/ Đánh ngã bia tao/Làng xóm xôn xao/Bắt đền tam quán". Dân làng bắt nộp phạt, cha con ông Khả chỉ có được có một quan tám tiền, đúng như Trạng nói, “quan tám” nói lái thành “tam quán”.
Sau này, Sấm Trạng Trình đưa ra nhiều dự báo linh nghiệm về sự kiện lớn của đất nước theo dòng lịch sử, cụ nhìn trước được cuộc khởi nghĩa Yên Bái năm 1930, sấm truyền “Nam đàn sinh Thánh” báo sự ra đời của Bác Hồ năm 1890, Cách mạng Tháng Tám thành công năm 1945... Đặc biệt, Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm là người đầu tiên trong lịch sử nhắc tới chủ quyền biển đảo trên biển Đông từ 500 năm trước, ngầm dặn dò thế hệ mai sau bảo vệ biển Đông, giữ gìn sự hưng thịnh của dân tộc Việt Nam. Trong bài thơ Cự Ngao Đới Sơn, thuộc tập thơ Bạch Vân Am, cụ Trạng viết: "Biển Đông vạn dặm dang tay giữ/ Đất Việt muôn năm vững trị bình/ Chí những phù nguy xin gắng sức/ Cõi bờ xưa cũ tổ tiên mình".
Đất nước sinh nhân tài, nhân tài là hội tụ linh khí tinh anh của đất nước, sau 500 năm sấm truyền linh ứng, Việt Nam bước vào thời kì thịnh vượng, cũng đúng như cụ mong mỏi gửi gắm quan những áng văn thơ tao nhã. Luôn khiến người thân, bề trên, nhân dân, nước bạn và cả thế hệ tương lai kính trọng, khâm phục, cụ Trạng bước ra từ đời sống dân gian đầy sinh động, chân thực, tỏa bóng khắp những thăm trầm lịch sử dân tộc. Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm là vị Thánh, là huyền thoại tiên tri, là bậc vĩ nhân cơ trí, cũng là “cụ Trạng” hết sức gần gũi, yêu dân mà chúng ta mãi mãi ghi nhớ!
Huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng Huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng
Hành Trình Vẻ Đẹp Lương Tới Tường Nguyên
